Bıçağın ne kadar keskin kalacağını, paslanıp paslanmayacağını ve ne kadar kolay bileneceğini büyük ölçüde çeliği belirler. Bu yazıda atölyemizde en çok kullanılan altı bıçak çeliğini karşılaştırıyoruz: N690, M390, Elmax, Vanax, 4116 ve D2. Değerler üreticilerin teknik belgelerinden, sertlikler kendi profillerimizden.
Kısa karşılaştırma
| Çelik |
Üretici |
Karbon % |
Krom % |
Vanadyum % |
Türü |
Profillerimizin sertliği |
| N690 |
Böhler |
1,08 |
17,3 |
0,1 |
Paslanmaz |
59–60 HRC |
| M390 |
Böhler |
1,9 |
20 |
4 |
Toz metal, paslanmaz |
60–61 HRC |
| Elmax |
Uddeholm |
1,7 |
18 |
3 |
Toz metal, paslanmaz |
58–61 HRC |
| Vanax |
Uddeholm |
0,35 (+1,55 azot) |
18,2 |
3,5 |
Toz metal, azotlu paslanmaz |
60 HRC |
| 4116 |
— (1.4116) |
0,5 |
14,5 |
0,15 |
Paslanmaz |
56–57 HRC |
| D2 (K110) |
Böhler |
1,55 |
11,3 |
0,75 |
Yarı paslanmaz |
60–62 HRC |
Bu tabloyu okumak için üç kural yeter:
- Krom paslanmaya karşı korur. %12–13'ün üstü genelde paslanmaz sayılır; D2 bu sınırın altında kaldığı için yarı paslanmazdır.
- Karbon sertleşebilmeyi sağlar. Daha fazla karbon, daha sert bir bıçak demektir.
- Vanadyum çok sert karbürler oluşturur. Vanadyum arttıkça ağız daha uzun süre keskin kalır, ama bileme de uzar.
Çelikleri tek tek tanıyalım
N690: fiyat ve performans dengesi
Avusturyalı Böhler'in kobalt katkılı paslanmaz çeliği. Türkiye'de el yapımı bıçakçıların en çok kullandığı çeliklerden biridir. Kolay bilenir, iyi paslanmaz, uygun fiyatlıdır. Av, kamp, mutfak ve kurban bıçaklarının neredeyse hepsine uyar. Ayrıntılar: N690 Çeliği Nedir? · N690 profiller
M390: ağzı en uzun tutanlardan
Böhler'in toz metalürji ile ürettiği çelik. %20 krom ve %4 vanadyum ile hem çok paslanmaz hem de ağzını çok uzun süre korur. Bilemesi daha uzun sürer, fiyatı daha yüksektir. Çakı ve günlük taşıma bıçaklarında sık tercih edilir. M390 profiller
Elmax: M390'a yakın, daha uygun fiyatlı
Uddeholm'un toz metal paslanmaz çeliği. Karbon ve vanadyum M390'dan biraz düşüktür. N690'dan bir üst sınıfa geçmek isteyenler için iyi bir seçenektir. Elmax profiller
Vanax: paslanmazlıkta en iddialısı
Uddeholm'un karbonun büyük kısmını azotla değiştirdiği çeliği. Bu sayede paslanma direnci bıçak çelikleri arasında en yükseklerdendir. Tuzlu su, balık ve mutfak bıçakları için çok uygundur. Vanax profiller
4116: mutfak ve kurban bıçağı için kolay bilenen çelik
1.4116 (X50CrMoV15) numaralı paslanmaz çelik. Sertliği daha düşüktür ama çok kolay bilenir ve masatla hemen toparlanır. Mutfak, şef ve kurban bıçakları ile ilk bıçağını yapacaklar için uygun fiyatlı bir başlangıçtır. 4116 profiller
D2 (K110): sert ve aşınmaya dayanıklı
Böhler K110 adıyla üretilen takım çeliği. Yarı paslanmazdır; ıslak bırakılırsa lekelenebilir. Buna karşılık çok serttir ve ağır kullanımda ağzını korur. Büyük kamp bıçakları, satırlar ve outdoor bıçakları için tercih edilir. D2 profiller
Hangi bıçak için hangi çelik?
| Bıçak |
Önerimiz |
Neden |
| İlk bıçak / kısıtlı bütçe |
4116 (Avrupa üretimi) |
Kolay bilenir, uygun fiyatlı, hata affeder |
| Bütçe biraz daha rahatsa |
N690 |
Neredeyse her işe uyar |
| Kurban ve kasap |
4116 ya da N690 (57–58 HRC) |
Masatla kolay toparlanır |
| Mutfak ve şef |
N690, Vanax, 4116 |
Paslanmaz, gıdaya uygun, iyi parlar |
| Av ve kamp |
N690, Elmax, D2 |
Ağız tutma ve dayanıklılık |
| Çakı ve günlük taşıma |
M390, Elmax |
İnce ağız uzun süre keskin kalır |
| En iyisi, hiç paslanmasın |
Vanax |
En yüksek paslanma direnci |
| Ağır outdoor, satır |
D2 |
Sertlik ve aşınma direnci |
Atölyeden: Yeni başlayan ve bütçesi kısıtlı olanlara 4116 öneriyoruz. Piyasada menşei belli olmayan 4116'lar da satılıyor; biz İspanyol ya da Alman, yani Avrupa üretimi 4116 kullanıyoruz. Kaynağı belirsiz çelikle iyi sonuç almak zor; ilk bıçakta bütçeyi kaliteli bir 4116'ya ayırmak daha mantıklı. Bütçeniz biraz daha rahatsa mutlaka N690 deneyin: neredeyse her işin altından sorunsuz kalkan bir çelik.
Atölyeden: "En iyisini istiyorum, hiç paslanmasın, para önemli değil" diyenler için tek seçenek Vanax. Ben kendi bıçaklarımda Vanax kullanıyorum; yalnız bir iki kamp bıçağı modelimde N690 tercih ediyorum.
Sık sorulan sorular
En iyi bıçak çeliği hangisi?
Tek bir "en iyi" yok; bıçağın işine göre değişir. En iyisini ve hiç paslanmamasını istiyorsanız Vanax, uzun süre keskinlik istiyorsanız M390 ya da Elmax, fiyat ve performans dengesi için N690, ağır kullanım için D2 öne çıkar.
Toz metal çelik nedir?
Çeliğin tozdan, basınç ve ısı altında birleştirilerek üretilmesidir. Karbürler çok ince ve eşit dağılır; bu da hem keskinliği hem tokluğu artırır. M390, Elmax ve Vanax toz metal çeliklerdir.
HRC ne demek?
Rockwell C sertlik ölçüsüdür. Bıçaklarda genelde 56–62 HRC arası kullanılır. Daha yüksek sayı daha sert, daha uzun keskin kalan ama bilemesi biraz daha zor bir ağız demektir.
Tüm çelik türlerimiz: Bıçak Profilleri · Çelikler
Yazar hakkında: Evren Yeltepe, 8 yıldır bıçak yapıyor. Mesleğe amatör bir hobici olarak başladı; bugün İstanbul Pendik'teki atölyesinden Bıçak Malzemesi olarak bıçak ustalarına ve hobicilere malzeme desteği sunuyor.
Kaynaklar: Böhler N690, M390 MICROCLEAN ve K110 teknik veri sayfaları; Uddeholm Elmax SuperClean ve Vanax SuperClean teknik veri sayfaları; SIJ Metal Ravne SINOXX 4116 veri sayfası. Değerler ortalama (tipik) değerlerdir.